Đạo giáo (道教, Daoism hay Taoism) là một tôn giáo và hệ thống triết lý có nguồn gốc từ Trung Hoa cổ đại, tập trung vào việc sống thuận theo Đạo (道 – Đạo lý của vũ trụ), nhằm đạt được sự hài hòa, trường sinh, và giải thoát.
1. Nguồn gốc và lịch sử
-
Người sáng lập (truyền thống): Lão Tử (Lǎozǐ, 老子) – triết gia sống vào khoảng thế kỷ 6 TCN.
-
Tác phẩm cốt lõi: Đạo Đức Kinh (道德經) – gồm 81 chương, viết bằng văn vần, bàn về "Đạo" và "Đức".
-
Cùng với Trang Tử (Zhuangzi) – người phát triển Đạo giáo về mặt triết học, họ tạo thành nền tảng triết lý Đạo gia (phái triết học).
-
Về sau, Đạo giáo phát triển thêm thành một tôn giáo với hệ thống thần linh, tu luyện, phép thuật, nghi lễ cúng tế, v.v.
2. Đạo là gì?
-
“Đạo” (道) là nguyên lý tối cao, vô hình, vô tướng, vận hành vũ trụ.
-
Đạo là gốc của trời đất, là con đường tự nhiên, vượt ngoài ngôn từ và tư duy.
-
Con người sống đúng với Đạo tức là sống thuận theo tự nhiên, không cưỡng cầu.
“Đạo khả đạo, phi thường đạo.
Danh khả danh, phi thường danh.”
(Đạo mà có thể nói ra được thì không phải là Đạo thường hằng...)
3. Những tư tưởng chính của Đạo giáo
| Tư tưởng | Giải thích |
|---|---|
| Vô vi (無為) | “Không làm” theo nghĩa không can thiệp, không cưỡng cầu, sống thuận lẽ tự nhiên. Không phải là “không hành động”, mà là hành động hài hòa với Đạo. |
| Thuận tự nhiên (順自然) | Tôn trọng quy luật vũ trụ, không cưỡng ép, không trái đạo lý trời đất. |
| Tĩnh tại (靜) | Trở về trạng thái tĩnh lặng nội tâm, để thấy rõ bản chất vạn vật. |
| Trường sinh – bất tử | Một nhánh trong Đạo giáo (đạo giáo tôn giáo) tìm cách kéo dài tuổi thọ, đạt sự bất tử qua luyện đan, khí công, dưỡng sinh. |
| Âm – Dương, Ngũ hành | Đạo giáo nhấn mạnh sự hài hòa giữa các lực đối lập: Âm – Dương, Kim – Mộc – Thủy – Hỏa – Thổ. Từ đó xây dựng các hệ thống y học, phong thủy, chiêm tinh... |
4. Đạo giáo như một tôn giáo
Hệ thống thần linh:
-
Ngọc Hoàng Thượng Đế, Thái Thượng Lão Quân (hóa thân của Lão Tử), Bát Tiên, Quan Âm, Thần Tài, v.v.
-
Đạo giáo tôn giáo tích hợp cả tín ngưỡng dân gian → hệ thống phong phú, gần gũi với đời sống.
Nghi lễ:
-
Cúng tế, cầu an, trừ tà, lễ chay, cầu siêu...
-
Có hệ thống đạo sĩ chuyên lo việc nghi lễ, tu luyện, truyền pháp.
5. Đạo giáo và văn hóa Việt Nam
Dù bắt nguồn từ Trung Hoa, Đạo giáo ảnh hưởng sâu sắc đến văn hóa Việt Nam:
-
Phong thủy – địa lý: chọn hướng nhà, mồ mả, đặt bếp...
-
Tín ngưỡng dân gian: thờ thần tài, thổ địa, ông công – ông táo, trừ tà ma...
-
Y học cổ truyền: khí công, châm cứu, dưỡng sinh, bốc thuốc theo âm dương – ngũ hành.
-
Ngôn ngữ – tục ngữ: “Thuận thiên giả tồn”, “Thiên thời – địa lợi – nhân hòa”…
Tổng kết
| Khía cạnh | Nội dung |
|---|---|
| Tên gọi | Đạo giáo (道教) – con đường thuận theo Đạo |
| Người sáng lập | Lão Tử (triết học), sau phát triển thành tôn giáo |
| Cốt lõi | Vô vi, thuận tự nhiên, hài hòa âm dương |
| Mục tiêu | Sống hài hòa với vũ trụ, an lạc, trường sinh |
| Ảnh hưởng tại Việt Nam | Văn hóa dân gian, phong thủy, y học cổ, tín ngưỡng |