Chợ Lớn, nay là một phần của Quận 5 và Quận 6 TP. Hồ Chí Minh, là khu vực có bề dày lịch sử và mang đậm dấu ấn văn hóa người Hoa (người Việt gốc Hoa) tại miền Nam Việt Nam. Đây từng là một đô thị riêng biệt với Sài Gòn và có vai trò rất quan trọng về thương mại, đặc biệt trong giai đoạn từ thế kỷ 18 đến giữa thế kỷ 20.
🏛️ Nguồn gốc và hình thành
-
Cuối thế kỷ 17 – đầu thế kỷ 18: Người Hoa (đa phần là nhóm Minh Hương – những người trung thành với nhà Minh) sang Việt Nam lánh nạn sau khi nhà Thanh lật đổ nhà Minh ở Trung Quốc. Họ được chúa Nguyễn cho phép định cư tại vùng đất phía tây Sài Gòn, ven rạch Bến Nghé.
-
Năm 1778: Một trận chiến lớn giữa nhà Tây Sơn và quân Nguyễn khiến phần lớn khu dân cư người Hoa ở vùng Bến Nghé bị phá hủy. Người Hoa phải di dời về phía Tây, lập nên một khu mới gọi là Tân Lương Xóm – sau này là Chợ Lớn.
-
Năm 1788: Chợ Lớn chính thức được thành lập như một đô thị tách biệt với Sài Gòn, với tên gọi Trấn Phiên An (tên hành chính dưới triều Nguyễn).
🛍️ Tên gọi “Chợ Lớn”
-
Tên gọi “Chợ Lớn” có nghĩa là “chợ lớn” – chợ lớn nhất trong vùng, để phân biệt với các chợ nhỏ hơn xung quanh.
-
Ngoài ra, trong tiếng Quảng Đông (một ngôn ngữ phổ biến của người Hoa ở đây), Chợ Lớn còn được gọi là “Tai-Ngon” (大塭) – nghĩa là “vũng lớn”.
🌆 Chợ Lớn như một thành phố riêng
-
Thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20: Chợ Lớn phát triển nhanh chóng thành một trung tâm buôn bán sầm uất, có cảng, nhà máy, khu dân cư riêng, và là nơi tập trung của nhiều thương gia giàu có người Hoa.
-
Năm 1879: Thực dân Pháp công nhận Chợ Lớn là một thành phố riêng, gọi là “Ville de Cholon” (thành phố Chợ Lớn), tách biệt hành chính với thành phố Sài Gòn (Ville de Saigon).
-
Năm 1931: Thành phố Chợ Lớn sáp nhập vào Sài Gòn, nhưng vẫn giữ tên gọi và tính chất văn hóa riêng biệt. Nhiều công trình, hội quán, chùa miếu người Hoa vẫn tồn tại đến ngày nay.
🏮 Văn hóa và cộng đồng người Hoa
Chợ Lớn là nơi sinh sống của nhiều cộng đồng Hoa kiều, gồm các bang: Quảng Đông, Triều Châu, Phúc Kiến, Hẹ, Hải Nam… Mỗi bang có hội quán riêng và giữ phong tục, tiếng nói, tôn giáo riêng biệt.
-
Các hội quán nổi bật: Nghĩa An Hội Quán (bang Triều Châu), Tuệ Thành Hội Quán (bang Quảng Đông), Quảng Triệu Hội Quán, Phước An Hội Quán…
-
Lễ hội lớn: Tết Nguyên Tiêu, lễ vía Quan Công, lễ cúng Ông Bổn – đều thu hút đông đảo người dân đến xem.
🧧 Ngày nay
-
Chợ Lớn ngày nay là khu vực thuộc Quận 5, một phần Quận 6, Quận 11 của TP.HCM.
-
Vẫn là trung tâm thương mại lớn, nhất là về hàng tiêu dùng, thuốc Bắc, vàng bạc, đồ khô, vải vóc…
-
Là điểm đến thu hút khách du lịch muốn khám phá nét đẹp văn hóa Trung Hoa giữa lòng Sài Gòn.
🔎 Một số địa điểm nổi bật ở Chợ Lớn
| Địa điểm | Miêu tả |
|---|---|
| Chùa Bà Thiên Hậu | Nằm trên đường Nguyễn Trãi, do cộng đồng người Hoa xây dựng từ thế kỷ 19 |
| Chợ Bình Tây | Trung tâm thương mại lớn nhất Chợ Lớn, kiến trúc mang phong cách Á – Âu độc đáo |
| Hội quán Nghĩa An | Kiến trúc cổ và mang đậm bản sắc Triều Châu |
| Bệnh viện Nguyễn Tri Phương | Trước kia là bệnh viện của người Hoa |
| Phố lồng đèn Lương Nhữ Học | Nổi tiếng vào dịp Trung Thu |