1. HY LẠP (GREECE)
Hy Lạp là cái nôi văn hóa mà La Mã học hỏi. Họ là "người thua trong chiến trận, nhưng thắng trong văn hóa".
- Văn hóa Hy Lạp ảnh hưởng sâu sắc đến La Mã.
- Người La Mã chinh phục Hy Lạp (146 TCN), nhưng lại ngưỡng mộ và hấp thụ văn hóa Hy Lạp: triết học, thần thoại, nghệ thuật, kiến trúc...
- Ví dụ: Zeus (Hy Lạp) được đổi tên thành Jupiter (La Mã), Poseidon thành Neptune, v.v.
- Người La Mã gọi Hy Lạp là "tỉnh Achaea", nhưng coi người Hy Lạp như thầy dạy văn hóa.
2. OTTOMAN (ĐẾ CHẾ HỒI GIÁO THỔ NHĨ KỲ)
Ottoman không phải là hậu duệ văn hóa của La Mã, nhưng là người kế vị lãnh thổ và thủ đô của Đế chế Đông La Mã.
- Ottoman là kẻ kế thừa địa lý và quân sự của Byzantine (Đông La Mã).
- Năm 1453, người Ottoman do Mehmed II chỉ huy đã chinh phục Constantinople, chấm dứt Đế chế Byzantine.
- Ottoman chiếm đóng nhiều vùng từng là đất La Mã ở châu Á, Balkan, Trung Đông và Bắc Phi.
3. ANGLO-SAXON
Anglo-Saxon đến sau khi La Mã rút đi, xây dựng nên nước Anh thời Trung Cổ. Họ kế thừa phần nào di sản La Mã, nhưng chủ yếu là dân tộc thay thế La Mã ở đảo Anh.
- Anglo-Saxon là các bộ tộc Đức (Angli, Saxon, Jute) di cư vào nước Anh sau khi La Mã rút khỏi Anh (~410 SCN).
- Trước đó, Anh là tỉnh Britannia thuộc La Mã (từ 43 – 410 SCN).
- Người Anglo-Saxon xâm chiếm lại các vùng trước kia là thuộc địa La Mã, phá hủy nhiều cơ sở hạ tầng Roman.
4. CELTIC (NGƯỜI CELT)
Người Celtic là đối thủ cổ truyền của La Mã, sau bị đồng hóa hoặc đẩy lùi về những vùng xa như Scotland, Ireland, xứ Wales, Bretagne (Pháp).
-
Người Celt là dân tộc bản địa châu Âu (Pháp, Tây Ban Nha, Đức, Anh, Ireland) trước khi La Mã bành trướng.
-
Họ từng bị La Mã xem là man rợ, và bị đồng hóa hoặc tiêu diệt sau các cuộc chinh phục:
- Gaul (Pháp) bị Caesar chinh phục (~50 TCN)
- Britannia bị chiếm một phần (~43 SCN)
- Ireland thì La Mã không chiếm được.
-
Nhiều vùng Celtic sau này trở thành tỉnh La Mã.
-
Rất hay! Ngoài Hy Lạp, Ottoman, Anglo-Saxon, Celtic, còn rất nhiều nền văn hóa, dân tộc và quốc gia có mối liên hệ — trực tiếp hoặc gián tiếp — với La Mã. Dưới đây là danh sách những cái tên quan trọng, kèm phần giải thích ngắn gọn:
5. NGƯỜI DO THÁI
- Bị La Mã đô hộ từ thế kỷ 1 TCN.
- Jerusalem bị phá hủy năm 70 SCN trong cuộc nổi dậy.
- La Mã ảnh hưởng sâu đến lịch sử người Do Thái và sự phân tán (Diaspora).
- Đấng sáng lập Kitô giáo, Chúa Jesus, cũng sinh sống trong thời La Mã.
6. CARTHAGE (NGƯỜI PHOENICIA - BẮC PHI)
- Đối thủ lớn của La Mã trong Chiến tranh Punic (264–146 TCN).
- Thành phố bị phá hủy hoàn toàn trong chiến tranh Punic lần 3.
- Là bước ngoặt giúp La Mã thống trị vùng Tây Địa Trung Hải.
7. CÁC BỘ TỘC GERMAN
- Visigoths, Vandals, Ostrogoths, Franks, Saxons, Lombards...
- Ban đầu là kẻ thù và đối trọng của La Mã, sau dần xâm nhập lãnh thổ La Mã.
- Một số bộ tộc góp phần làm sụp đổ La Mã phương Tây (476 SCN).
- Một số thành lập vương quốc kế thừa trên đất cũ của La Mã (như Frank → Pháp, Lombard → Ý).
8. NGƯỜI HỒI GIÁO Ả RẬP
- Vào thế kỷ 7–8, đế chế Ả Rập Hồi giáo mở rộng, chiếm nhiều vùng từng là La Mã ở Trung Đông, Bắc Phi, và Tây Ban Nha.
- Trực tiếp đối đầu với Byzantine (Đông La Mã).
- Đã làm thay đổi hoàn toàn bản đồ và ảnh hưởng chính trị tôn giáo khu vực từng thuộc La Mã.
5. ĐẾ CHẾ FRANK (TIỀN THÂN NƯỚC PHÁP)
- Thành lập trên phần đất cũ của La Mã tại Gaul.
- Vua Charlemagne được Giáo hoàng La Mã phong làm Hoàng đế La Mã Thần thánh (800 SCN).
- Coi mình là người kế tục di sản La Mã ở phương Tây.
6. ĐẾ CHẾ LA MÃ THẦN THÁNH (HOLY ROMAN EMPIRE)
- Thành lập ở Trung Âu (Đức – Áo), tồn tại từ 800 đến 1806.
- Không phải là "La Mã" thật sự, nhưng tự nhận là người kế thừa danh nghĩa và quyền lực La Mã.
7. NGA
- Các Sa hoàng Nga xem mình là "La Mã thứ ba" (sau Rome và Constantinople).
- Sau khi Constantinople sụp đổ, Nga coi mình là trung tâm mới của Chính thống giáo Đông phương.
8. CÁC QUỐC GIA NÓI TIẾNG ROMANCE (LATIN HÓA)
- Pháp, Ý, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Romania…
- Là hậu duệ trực tiếp về ngôn ngữ, luật pháp, văn hóa của La Mã.
- Ngôn ngữ của họ phát triển từ tiếng Latin bình dân (Vulgar Latin).
9. GIÁO HỘI CÔNG GIÁO LA MÃ
- Duy trì ảnh hưởng La Mã về tôn giáo, luật lệ và tổ chức suốt thời Trung Cổ.
- Giáo hoàng được xem là lãnh đạo tinh thần kế thừa Thánh Phêrô, một trong những người sáng lập Giáo hội Kitô giáo tại Rome.