Đế chế Byzantine và thành phố Constantinople là hai phần rất quan trọng trong lịch sử hậu La Mã, với vai trò là cầu nối giữa thế giới cổ đại và trung đại, giữa châu Âu và châu Á, giữa La Mã cổ và Kitô giáo Trung Cổ.
I. ĐẾ CHẾ BYZANTINE LÀ GÌ?
Đế chế Byzantine (hay còn gọi là Đông La Mã) là phần phía Đông của Đế chế La Mã sau khi bị chia đôi. Nó tồn tại lâu hơn Tây La Mã gần 1.000 năm, từ khoảng 330 – 1453 SCN.
Tên gọi
- Người Byzantine gọi mình là "người La Mã" (Rhomaioi), không dùng từ "Byzantine".
- Cái tên "Byzantine" do sử gia phương Tây thời sau đặt, dựa trên tên cũ của thành phố Constantinople là Byzantium.
II. CONSTANTINOPLE – TRÁI TIM CỦA ĐẾ CHẾ
1. Thành lập
- Năm 330 SCN, Hoàng đế Constantine Đại đế tái xây dựng thành Byzantium thành một thủ đô mới, đặt tên là Constantinople (tức là “Thành phố của Constantine”).
2. Vị trí chiến lược
- Nằm trên eo biển Bosporus, giữa châu Âu và châu Á.
- Dễ phòng thủ (ba phía là biển, một phía tường thành).
- Là trung tâm thương mại lớn nối liền Địa Trung Hải và châu Á.
III. ĐẶC TRƯNG CỦA ĐẾ CHẾ BYZANTINE
| Lĩnh vực | Đặc điểm nổi bật |
|---|---|
| Chính trị | Do hoàng đế cai trị tuyệt đối, nhưng kết hợp yếu tố La Mã và Kitô giáo. |
| Tôn giáo | Trở thành trung tâm của Chính thống giáo Đông phương (Eastern Orthodox). |
| Văn hóa | Kết hợp giữa La Mã cổ, Hy Lạp cổ và Kitô giáo. Sử dụng tiếng Hy Lạp, chứ không phải Latin. |
| Nghệ thuật & kiến trúc | Phát triển rực rỡ, với biểu tượng là nhà thờ Hagia Sophia – một trong những kỳ quan của thế giới thời trung cổ. |
| Pháp luật | Bộ “Corpus Juris Civilis” (Bộ luật Dân sự) của Hoàng đế Justinian vẫn ảnh hưởng đến pháp luật châu Âu sau này. |
IV. NHỮNG CỘT MỐC QUAN TRỌNG
| Năm | Sự kiện |
|---|---|
| 330 | Thành lập Constantinople |
| 476 | Tây La Mã sụp đổ – Đông La Mã vẫn tiếp tục |
| 527–565 | Thời kỳ hoàng đế Justinian I – mở rộng lãnh thổ, cải cách luật, xây Hagia Sophia |
| 1054 | Cuộc chia rẽ lớn giữa Giáo hội Tây (Công giáo) và Đông (Chính thống giáo) – gọi là Great Schism |
| 1204 | Quân Thập tự chinh chiếm Constantinople – cú sốc lớn |
| 1453 | Constantinople thất thủ vào tay Đế chế Ottoman, đánh dấu sự chấm dứt của Đế chế Byzantine |
V. DI SẢN CỦA ĐẾ CHẾ BYZANTINE
- Gìn giữ tri thức cổ đại Hy – La qua nhiều thế kỷ.
- Là cầu nối quan trọng giữa phương Đông và phương Tây trong thương mại và tôn giáo.
- Truyền bá ảnh hưởng đến Nga, Balkan, Trung Đông (đặc biệt là qua Chính thống giáo và kiến trúc).
- Tác động sâu rộng đến nghệ thuật, tôn giáo, luật pháp và ngôn ngữ ở Đông Âu cho đến tận ngày nay.