La Mã là một trong những nền văn minh quan trọng nhất thế giới, ảnh hưởng sâu rộng đến văn hóa, pháp luật, kiến trúc và ngôn ngữ phương Tây. Dưới đây là cái nhìn tổng quan, sau đó sẽ đi sâu vào từng giai đoạn.
TỔNG QUAN LỊCH SỬ LA MÃ
Lịch sử La Mã kéo dài hơn 1.200 năm và thường được chia thành 3 giai đoạn chính:
-
Vương quốc La Mã (753 TCN – 509 TCN)
- Giai đoạn thành lập và trị vì bởi các vị vua.
-
Cộng hòa La Mã (509 TCN – 27 TCN)
- Quý tộc và nhân dân cùng chia sẻ quyền lực, mở rộng lãnh thổ mạnh mẽ.
-
Đế chế La Mã (27 TCN – 476 SCN ở phía Tây, đến 1453 SCN ở phía Đông)
- Thời kỳ đỉnh cao quyền lực, sau đó suy tàn và chia thành Đông - Tây.
1. VƯƠNG QUỐC LA MÃ (753 TCN – 509 TCN)
- Thành lập: Theo truyền thuyết, thành Rome được lập bởi Romulus vào năm 753 TCN.
- Triều đại: Có 7 vị vua trị vì, bao gồm cả người La-tinh và Etruscan.
- Kết thúc: Vua cuối cùng là Tarquinius Superbus bị lật đổ do cai trị độc đoán. Người La Mã lập ra nền cộng hòa.
2. CỘNG HÒA LA MÃ (509 TCN – 27 TCN)
-
Cấu trúc chính trị:
- Không có vua. Quyền lực được chia cho Thượng viện, Quan chấp chính (Consuls) và các cơ quan dân cử như Hội đồng Nhân dân.
- Patricians (quý tộc) và Plebeians (dân thường) liên tục đấu tranh giành quyền lợi.
-
Mở rộng lãnh thổ:
- Chiến tranh với người láng giềng Ý, sau đó là các cuộc Chiến tranh Punic với Carthage (nổi bật nhất là Hannibal).
- Đến thế kỷ 1 TCN, La Mã kiểm soát phần lớn Địa Trung Hải.
-
Khủng hoảng & chuyển đổi:
- Xung đột nội bộ, chiến tranh giữa các phe phái chính trị và quân sự.
- Nhân vật nổi bật: Julius Caesar – bị ám sát năm 44 TCN.
- Dẫn đến sự trỗi dậy của Octavian (Augustus), người trở thành hoàng đế đầu tiên.
3. ĐẾ CHẾ LA MÃ (27 TCN – 476 SCN ở Tây, đến 1453 SCN ở Đông)
Giai đoạn Đế chế Thống Nhất (27 TCN – 285 SCN)
- Augustus là hoàng đế đầu tiên, mở đầu thời kỳ “Pax Romana” – Hòa bình La Mã kéo dài ~200 năm.
- Hệ thống hành chính – pháp lý được củng cố.
- Các hoàng đế nổi bật: Nero, Trajan, Hadrian, Marcus Aurelius...
Giai đoạn chia cắt và suy tàn (285 – 476 SCN)
-
Diocletian chia đế chế thành Đông – Tây để dễ cai trị.
-
Constantine Đại đế dời thủ đô về Byzantium, đặt tên là Constantinople.
-
Tôn giáo: Đạo Kitô giáo dần trở thành quốc giáo.
-
Sụp đổ của Tây La Mã (476 SCN):
- Bị các bộ tộc German xâm lược (đặc biệt là người Visigoth, Vandals).
- Đông La Mã (Byzantine) vẫn tiếp tục tồn tại gần 1000 năm nữa.
4. ĐÔNG LA MÃ / ĐẾ CHẾ BYZANTINE (476 – 1453)
- Trung tâm là Constantinople.
- Nổi bật với văn hóa Hy-La kết hợp và Ki-tô giáo chính thống.
- Sụp đổ vào năm 1453 khi bị người Ottoman chiếm đóng.