Alexander Đại đế (356 TCN – 323 TCN) là một trong những nhà chinh phạt vĩ đại nhất trong lịch sử nhân loại, nổi tiếng vì đã xây dựng một đế chế rộng lớn chưa từng có chỉ trong hơn 10 năm. Ông là vua xứ Macedonia (một vương quốc ở phía bắc Hy Lạp) và là học trò của triết gia Aristotle.
I. THÂN THẾ VÀ THỜI ĐẠI
| Thông tin | Chi tiết |
|---|---|
| Tên đầy đủ | Alexander III của Macedonia |
| Sinh – mất | 356 TCN – 323 TCN |
| Triều đại | Nhà Argead, vua Macedonia |
| Thời kỳ | Thế kỷ 4 TCN, thời kỳ Hậu cổ điển Hy Lạp (Hellenistic Age bắt đầu từ sau cái chết của ông) |
| Cha | Philip II – người thống nhất phần lớn Hy Lạp |
| Thầy dạy | Aristotle – triết gia vĩ đại Hy Lạp |
II. SỰ NGHIỆP CHINH PHỤC
Sau khi vua cha Philip II bị ám sát năm 336 TCN, Alexander lên ngôi và nhanh chóng:
1. Trấn áp nổi loạn ở Hy Lạp
- Đè bẹp cuộc nổi dậy của thành Thebes, khiến các thành bang Hy Lạp khác quy phục.
2. Chinh phục Đế chế Ba Tư
-
Bắt đầu chiến dịch Đông tiến (334–330 TCN) chống lại Đế chế Achaemenid của Ba Tư – đế chế lớn nhất lúc đó.
-
Các trận đánh lớn:
- Granicus (334 TCN)
- Issus (333 TCN)
- Gaugamela (331 TCN) – đánh bại Darius III, vua Ba Tư
-
Chiếm thủ đô Persepolis và sụp đổ hoàn toàn Đế chế Ba Tư.
3. Tiến về phía Đông
- Chinh phục Ai Cập, được tôn làm "con của thần Amun".
- Thành lập thành phố Alexandria – một trong nhiều thành phố mang tên ông.
- Tiếp tục đến vùng Ấn Độ ngày nay, đánh bại vua Porus (trận Hydaspes, 326 TCN), nhưng binh sĩ mệt mỏi nên ông buộc phải quay về.
III. CÁI CHẾT VÀ DI SẢN
1. Cái chết
- Năm 323 TCN, ông chết đột ngột tại Babylon, khi mới 32 tuổi. Nguyên nhân chưa rõ: có thể là sốt rét, thương hàn, hoặc đầu độc.
2. Đế chế tan rã
- Không có người kế vị rõ ràng → các tướng lĩnh chia nhau cai trị: Đế chế Seleucid, Ptolemaic (Ai Cập), Antigonid…
- Mở đầu thời kỳ Hy Lạp hóa (Hellenistic Period): văn hóa Hy Lạp lan rộng khắp Trung Đông, Ai Cập, Ấn Độ.
IV. TÓM TẮT THÀNH TỰU
| Lĩnh vực | Đóng góp |
|---|---|
| Quân sự | Chưa từng thua trận, hành quân hàng vạn km |
| Chính trị | Xây dựng đế chế lớn nhất thời cổ (Hy Lạp → Ai Cập → Ấn Độ) |
| Văn hóa | Hellenistic – kết hợp Hy Lạp với văn hóa phương Đông |
| Kiến trúc | Thành lập hơn 20 thành phố “Alexandria”, nổi bật là ở Ai Cập |
| Ảnh hưởng | Được mô phỏng và ngưỡng mộ bởi Caesar, Napoleon, và nhiều vị vua sau này |
BẢN ĐỒ ĐẾ CHẾ ALEXANDER
- Trải dài từ Hy Lạp → Ai Cập → Lưỡng Hà → Ba Tư → Trung Á → Tây Bắc Ấn Độ.
- Đế chế này là nền móng cho sự lan tỏa ngôn ngữ, nghệ thuật, triết học Hy Lạp đến khắp thế giới cổ đại.