Nguyễn Trung Trực (1838–1868), tên thật là Nguyễn Văn Lịch, là một anh hùng dân tộc nổi bật trong phong trào kháng chiến chống thực dân Pháp ở Nam Bộ vào nửa sau thế kỷ 19. Ông sinh ra trong một gia đình ngư dân tại thôn Bình Nhựt, tổng Cửu Cư Hạ, huyện Cửu An, phủ Tân An (nay thuộc xã Thạnh Đức, huyện Bến Lức, tỉnh Long An).
Cuộc đời và sự nghiệp
Từ nhỏ, Nguyễn Trung Trực đã nổi tiếng với tính cách cương trực, tinh thông võ nghệ và giàu lòng yêu nước. Ông tham gia kháng chiến chống Pháp từ năm 1861, khi mới 23 tuổi, và nhanh chóng trở thành thủ lĩnh nghĩa quân. Một trong những chiến công lừng lẫy của ông là trận đánh chìm tàu chiến L'Espérance của Pháp trên sông Nhật Tảo vào ngày 10 tháng 12 năm 1861, được xem là trận thủy chiến đầu tiên thắng lợi của nghĩa quân Việt Nam trước quân đội phương Tây.
Năm 1867, Nguyễn Trung Trực được vua Tự Đức phong chức Thành thủ úy Hà Tiên, nhưng ông không nhận chức mà tiếp tục lãnh đạo kháng chiến. Ngày 16 tháng 6 năm 1868, ông chỉ huy nghĩa quân tấn công đồn Kiên Giang, tiêu diệt gần như toàn bộ quân Pháp trong đồn.
Bị bắt và hy sinh
Sau trận đánh ở Kiên Giang, Nguyễn Trung Trực bị bắt và đưa về Sài Gòn. Dù bị dụ dỗ và đe dọa, ông vẫn kiên quyết không khuất phục, thể hiện qua câu nói nổi tiếng: “Bao giờ Tây nhổ hết cỏ nước Nam, mới hết người Nam đánh Tây” . Ngày 27 tháng 10 năm 1868, ông bị xử chém tại Rạch Giá, Kiên Giang, khi mới 30 tuổi.
Di sản và tưởng niệm
Nguyễn Trung Trực được nhân dân tôn kính và tưởng nhớ rộng rãi. Hiện nay, có nhiều đền thờ ông ở các tỉnh miền Tây Nam Bộ như Kiên Giang, Long An, An Giang, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Hậu Giang. Đặc biệt, Đình thần Nguyễn Trung Trực tại Rạch Giá là nơi tổ chức lễ hội tưởng niệm ông hàng năm, thu hút đông đảo người dân và du khách tham dự.
Tên ông cũng được đặt cho nhiều đường phố, trường học và công trình công cộng trên khắp cả nước, thể hiện lòng biết ơn và sự kính trọng đối với người anh hùng dân tộc đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.