I. SUMER – NỀN VĂN MINH ĐẦU TIÊN CỦA NHÂN LOẠI
1. Thời gian và vị trí
- Khoảng 3500 – 2000 TCN
- Nằm ở miền Nam Lưỡng Hà, khu vực giữa sông Tigris và Euphrates (nay là miền Nam Iraq)
2. Đặc điểm nổi bật
a. Thành bang (city-state)
- Không phải một vương quốc thống nhất mà gồm nhiều thành bang độc lập, như: Uruk, Ur, Lagash, Eridu...
- Mỗi thành bang có vua, tư tế, quân đội và thần bảo hộ riêng.
b. Phát minh chữ viết đầu tiên
- Khoảng 3200 TCN, người Sumer tạo ra chữ hình nêm (cuneiform) trên bảng đất sét.
- Dùng để ghi chép kinh tế, tôn giáo, văn học.
c. Kiến trúc và đền tháp
- Xây dựng Ziggurat – đền tháp bậc thang lớn ở trung tâm thành bang.
- Vật liệu: gạch bùn, vì vùng này thiếu đá.
d. Tôn giáo và vũ trụ quan
- Đa thần, tin vào các vị thần như: An (trời), Enlil (gió), Enki (nước), Inanna (tình yêu – chiến tranh).
- Tín ngưỡng gắn liền với thiên nhiên, mùa màng, sinh tử.
e. Văn học
- Sử thi Gilgamesh – tác phẩm văn học đầu tiên được ghi lại, kể về vị vua huyền thoại Uruk và cuộc truy tìm sự bất tử.
3. Suy tàn
- Khoảng 2000 TCN, các thành bang Sumer suy yếu vì nội chiến và bị người Akkad và Amorite xâm chiếm.
- Di sản văn hóa tiếp tục ảnh hưởng các nền văn hóa kế tiếp, nhất là Babylon.