"Qualia" (số ít: quale) là một khái niệm triết học, thường được dùng trong triết học tâm thức (philosophy of mind) và khoa học nhận thức.
👉 Nói đơn giản: qualia là những trải nghiệm chủ quan, "cảm giác thô" mà chúng ta có khi ý thức.
Ví dụ:
-
Cảm giác ngọt khi nếm đường.
-
Màu đỏ bạn thấy khi nhìn hoa hồng.
-
Cái đau nhói khi bị kim chích.
-
Cảm giác ấm áp khi tắm nắng.
Tất cả những thứ đó là qualia, vì chúng là trải nghiệm chủ quan bên trong tâm trí bạn, mà người khác không thể cảm nhận trực tiếp, chỉ có thể suy đoán.
Một số điểm quan trọng về qualia:
-
Không đo lường được trực tiếp: Ta có thể đo sóng não hay phản ứng thần kinh, nhưng không thể "thấy" hay "trải nghiệm" trực tiếp qualia của người khác.
-
Tính chủ quan: Qualia là "what it is like" – cảm giác như thế nào khi có trải nghiệm đó.
-
Gây tranh luận triết học: Nhiều nhà triết học xem qualia là thách thức lớn trong việc giải thích ý thức bằng khoa học thuần túy.
- Ví dụ nổi tiếng: Mary’s room (phòng của Mary) – Một nhà khoa học biết hết về màu sắc nhưng chưa từng nhìn thấy màu đỏ. Khi lần đầu thấy màu đỏ, cô ấy học được một điều mới: qualia của màu đỏ.
Tóm gọn
- Qualia = "trải nghiệm chủ quan" (subjective experience).
- Nó là phần "cảm giác bên trong" mà khoa học khách quan khó nắm bắt.