Mạnh Tử là gì?
“Mạnh Tử” (孟子) là tên một cuốn sách, đồng thời cũng là tên của nhà tư tưởng Mạnh Tử (372 – 289 TCN) – người kế thừa và phát triển tư tưởng Khổng Tử, được tôn xưng là Á Thánh (sau Khổng Tử) trong [Nho giáo(/nho-giao).
Cuốn sách do Mạnh Tử và học trò ghi chép, gồm những bài đối thoại, tranh luận và tư tưởng của ông, là một trong 4 cuốn sách kinh điển của bộ Tứ Thư do Chu Hy biên soạn.
Nội dung chính của sách Mạnh Tử
Sách gồm 7 thiên, chia thành 14 quyển, chủ yếu là:
- Tranh luận chính trị – đạo đức với các vua chư hầu.
- Khẳng định bản tính con người vốn thiện (tính thiện luận).
- Phát triển sâu tư tưởng “nhân – lễ – nghĩa – trí”.
- Phê phán lối trị dân bằng hình phạt, dùng đạo trị thay cho bá đạo.
Những tư tưởng nổi bật trong sách Mạnh Tử
1. Tính thiện luận (人性本善) – Con người sinh ra vốn thiện
"Nhân chi sơ, tính bản thiện" không có trong sách Mạnh Tử, nhưng tư tưởng này là do ông khẳng định mạnh mẽ:
- Ai cũng có sẵn lòng trắc ẩn, biết xấu hổ, biết phải trái → chỉ cần được giáo dục đúng thì sẽ trở thành người tốt.
2. Chính trị nhân nghĩa
- Mạnh Tử khuyên vua phải trị nước bằng đức, thương dân, gọi là Vương đạo (王道).
- Ông phản đối Bá đạo (霸道) – cai trị bằng vũ lực, mưu mẹo.
“Dân vi quý, xã tắc thứ chi, quân vi khinh” → Dân là quý nhất, sau đó đến xã tắc (đất nước), vua là nhẹ nhất.
3. Phát triển khái niệm "nghĩa" (義)
- So với Khổng Tử nhấn mạnh "nhân", Mạnh Tử đề cao "nghĩa" – sống đúng đạo lý, không vì lợi ích cá nhân.
Giá trị của sách Mạnh Tử
- Là tác phẩm phát triển sâu tư tưởng Nho giáo sau thời Khổng Tử.
- Truyền cảm hứng về giáo dục, đạo đức và chính trị vị dân.
- Góp phần hình thành mô hình người quân tử lý tưởng, có đạo đức và trách nhiệm với xã hội.
Một vài câu nổi tiếng từ Mạnh Tử
-
“Nhân chi sơ, tính thiện” → Con người sinh ra bản tính vốn thiện.
-
“Dân vi quý, xã tắc thứ chi, quân vi khinh” → Dân là quan trọng nhất, rồi đến đất nước, cuối cùng mới đến vua.
-
“Thà mất ngón tay còn hơn mất nhân cách” → Nhấn mạnh việc giữ đạo nghĩa quan trọng hơn lợi ích thân thể hay vật chất.
Tóm gọn dễ nhớ:
“Mạnh Tử” là tiếng nói bảo vệ con người, bảo vệ đạo nghĩa, và khuyến khích lãnh đạo dùng đức thay vì bạo lực. Đây là cuốn sách của tư tưởng nhân ái, chính trị nhân đạo và lòng tin vào bản chất thiện của con người.