“Trung dung” (中庸) là một khái niệm cốt lõi trong triết học Nho giáo, đặc biệt được trình bày rõ trong tác phẩm “Trung Dung” – một trong bốn kinh điển của Nho giáo (Tứ Thư: Luận Ngữ, Mạnh Tử, Đại Học, Trung Dung).
Trung dung là gì?
Trung dung có thể hiểu đơn giản là:
- “Trung” (中): không thiên lệch, ở giữa, vừa phải.
- “Dung” (庸): ổn định, giữ gìn, ứng xử linh hoạt.
👉 Trung dung là thái độ sống cân bằng, biết tiết chế, không cực đoan, ứng xử phù hợp với từng hoàn cảnh, giữ đạo đức và tâm thế vững vàng.
Ý nghĩa trong triết học Nho giáo
Trong “Trung Dung”, Tử Tư (cháu Khổng Tử) viết:
“Trung dã thiên hạ chi đại bản dã; dung dã thiên hạ chi đạt đạo dã.” → "Trung là gốc lớn của thiên hạ; dung là đạo lớn để thi hành trong thiên hạ."
Hiểu nôm na:
- Trung là giữ cho mình một tâm thế khách quan, bình ổn, không bị cảm xúc chi phối.
- Dung là khả năng linh hoạt, mềm dẻo, biết thích nghi và điều chỉnh bản thân sao cho hợp lẽ, hợp thời.
Ứng dụng của Trung dung trong cuộc sống hiện đại
| Tình huống | Ứng xử theo Trung Dung |
|---|---|
| Gặp mâu thuẫn | Không thiên vị, biết lắng nghe cả hai bên, xử lý công bằng |
| Gặp thành công | Không kiêu ngạo, giữ mình khiêm tốn |
| Gặp thất bại | Không tuyệt vọng, giữ sự kiên định và học hỏi |
| Trong lời nói | Không nói quá lời, không lạnh nhạt – luôn có chừng mực |
| Trong hành động | Không cực đoan, biết tiết chế, điều độ |
Trung dung KHÔNG PHẢI là:
- Thái độ ba phải, không chính kiến.
- Sống nhạt nhòa, không rõ ràng.
Mà là một đức tính cao – giữ được sự cân bằng nội tâm, và hành xử hợp thời, hợp lý, có nguyên tắc.