Phổ (tiếng Đức: Preußen, tiếng Anh: Prussia) là một quốc gia và vùng lãnh thổ từng rất hùng mạnh ở châu Âu, đóng vai trò trung tâm trong việc thống nhất nước Đức vào thế kỷ 19. Dù hiện nay không còn tồn tại trên bản đồ chính trị, Phổ có ảnh hưởng sâu rộng đến lịch sử Đức và châu Âu.
🏰 Giới thiệu tổng quan về Phổ
- Tên chính thức: Vương quốc Phổ (Königreich Preußen)
- Tồn tại: từ thế kỷ 16 (dưới dạng công quốc) đến năm 1947 (bị giải thể hoàn toàn sau Thế chiến II)
- Thủ đô: Berlin (từ năm 1701)
- Ngôn ngữ chính: tiếng Đức
- Tôn giáo phổ biến: Tin Lành (Lutheran), một phần Thiên Chúa giáo
🗺 Lãnh thổ
Phổ từng kiểm soát một vùng rộng lớn gồm:
- Phần lớn miền Bắc và Đông nước Đức hiện nay
- Các khu vực nay thuộc Ba Lan, Nga (vùng Kaliningrad), Litva, Đan Mạch, Bỉ, Cộng hòa Séc, và Pháp (Alsace–Lorraine) trong từng thời kỳ
📜 Các giai đoạn lịch sử chính
1. Công quốc Phổ (1525–1701)
- Ra đời khi Đại giáo chủ Dòng Hiệp sĩ Teuton cải sang đạo Tin Lành và chuyển lãnh thổ thành một công quốc thế tục.
- Là chư hầu của Vương quốc Ba Lan trong thời gian đầu.
2. Vương quốc Phổ (1701–1871)
- Năm 1701, Công tước Phổ tự xưng là Vua Phổ (Friedrich I).
- Dưới thời Friedrich II Đại đế (Friedrich the Great), Phổ trở thành một cường quốc quân sự.
- Cải cách hành chính, phát triển kinh tế, khuyến khích giáo dục và khoa học.
- Đối đầu và cạnh tranh với Đế quốc Áo trong khuôn khổ “các quốc gia Đức”.
3. Lãnh đạo thống nhất nước Đức (1860s–1871)
- Dưới quyền Thủ tướng Otto von Bismarck, Phổ đánh thắng Đan Mạch, Áo và Pháp.
- Năm 1871, sau chiến thắng trong Chiến tranh Pháp–Phổ, vua Wilhelm I của Phổ được tôn làm Hoàng đế Đức tại Versailles – dẫn đến thành lập Đế quốc Đức (Kaiserreich). 👉 Phổ trở thành thành phần trung tâm và quyền lực nhất của Đế quốc Đức.
4. Thế kỷ 20 và kết thúc (1918–1947)
- Sau Thế chiến I (1918), Phổ trở thành một bang lớn trong Cộng hòa Weimar.
- Dưới thời Hitler (Đức Quốc xã), bang Phổ bị xóa quyền tự trị và hợp nhất vào chính quyền trung ương.
- Năm 1947, sau Thế chiến II, các nước Đồng minh tuyên bố giải thể Phổ, coi đây là biểu tượng của chủ nghĩa quân phiệt Đức.
⚔️ Vai trò lịch sử và di sản
- Quân đội hùng mạnh: Phổ nổi tiếng với nền quân sự kỷ luật và hiệu quả, ảnh hưởng đến nhiều quân đội hiện đại.
- Cải cách giáo dục: Phổ đặt nền móng cho hệ thống giáo dục hiện đại ở châu Âu và cả Mỹ.
- Hành chính – luật pháp: Cỗ máy nhà nước Phổ rất hiệu quả, có ảnh hưởng đến mô hình nhà nước pháp quyền.
- Tư tưởng quốc gia và thống nhất: Phổ là đầu tàu thống nhất các tiểu quốc Đức thành một quốc gia duy nhất.
🧠 Những nhân vật tiêu biểu
- Friedrich II Đại đế (1712–1786): Nhà vua vĩ đại nhất Phổ, nổi tiếng vì chiến thắng quân sự và phát triển văn hóa, khoa học.
- Otto von Bismarck (1815–1898): Kiến trúc sư của sự thống nhất Đức, là một trong những chính trị gia xuất sắc nhất thế kỷ 19.
- Wilhelm I và II: Các vị vua Phổ kiêm Hoàng đế Đức.
📌 Kết luận
Phổ không còn tồn tại như một quốc gia, nhưng di sản của nó vẫn sống mãi trong:
- Hệ thống hành chính – giáo dục hiện đại,
- Tư tưởng thống nhất dân tộc,
- Và ảnh hưởng sâu đậm đến nước Đức hiện đại và châu Âu.