Thời Trung Cổ (Middle Ages) là một thời kỳ lịch sử ở châu Âu, kéo dài từ sự sụp đổ của Đế chế La Mã phương Tây năm 476 SCN đến khoảng thế kỷ 15 (khoảng năm 1453 hoặc 1492, tùy theo cách phân chia). Đây là giai đoạn trung gian giữa cổ đại và cận đại, nên được gọi là "trung cổ".
I. PHÂN KỲ CHUNG CỦA THỜI TRUNG CỔ
| Giai đoạn | Thời gian | Đặc điểm nổi bật |
|---|---|---|
| Sơ kỳ Trung Cổ (Early Middle Ages) | 476 – 1000 | Loạn lạc, tàn tích La Mã còn sót lại, xuất hiện các vương quốc mới |
| Trung kỳ Trung Cổ (High Middle Ages) | 1000 – 1300 | Ổn định hơn, phát triển văn hóa, thương mại, tôn giáo mạnh mẽ |
| Hậu kỳ Trung Cổ (Late Middle Ages) | 1300 – 1500 | Khủng hoảng: chiến tranh, dịch bệnh, kết thúc bằng thời Phục Hưng |
II. ĐẶC TRƯNG CỦA THỜI TRUNG CỔ
1. Xã hội phong kiến
- Xã hội chia tầng: vua → quý tộc → hiệp sĩ → nông nô.
- Đất đai là nguồn tài sản chính, quan hệ bảo hộ – phục tùng.
- Kinh tế chủ yếu là nông nghiệp tự cung tự cấp, ít giao thương đầu thời kỳ.
2. Vai trò thống trị của tôn giáo
- Giáo hội Công giáo La Mã (Roman Catholic Church) có ảnh hưởng cực lớn.
- Giáo hoàng có quyền lực không chỉ tôn giáo mà cả chính trị.
- Nhiều người tin rằng xã hội được sắp đặt bởi ý Chúa.
- Tôn giáo ảnh hưởng đến nghệ thuật, kiến trúc, học thuật, chiến tranh (ví dụ: Thập tự chinh).
3. Văn hóa và giáo dục
- Phần lớn người dân mù chữ.
- Học thuật chủ yếu do giáo sĩ nắm giữ, tập trung vào thần học.
- Ngôn ngữ học thuật là tiếng Latin.
- Thư viện thường nằm trong tu viện.
4. Hiệp sĩ và chiến tranh
- Xuất hiện hình mẫu hiệp sĩ (knight): chiến binh cưỡi ngựa, trung thành, danh dự.
- Thập tự chinh (Crusades): loạt cuộc chiến tôn giáo kéo dài từ thế kỷ 11–13, giữa Kitô giáo và Hồi giáo, để giành lại Đất Thánh (Jerusalem).
- Nhiều cuộc chiến nội bộ giữa các vương quốc nhỏ.
5. Kiến trúc và nghệ thuật
- Kiến trúc nổi bật: Romanesque (vòm tròn, tường dày) → Gothic (vòm nhọn, tháp cao, cửa kính màu).
- Nghệ thuật mang tính biểu tượng tôn giáo, ít chân thực như thời Hy-La.
III. NHỮNG BIẾN CỐ LỚN
| Biến cố | Ý nghĩa |
|---|---|
| 476 | Sụp đổ La Mã Tây, bắt đầu Trung Cổ |
| 800 | Charlemagne được phong làm Hoàng đế – khởi đầu Đế chế La Mã Thần Thánh |
| 1096–1291 | Thập tự chinh |
| 1347–1351 | Dịch hạch đen (Black Death) – chết 1/3 dân số châu Âu |
| 1453 | Constantinople bị Ottoman chiếm, coi là kết thúc Trung Cổ |
| 1492 | Columbus khám phá châu Mỹ – bắt đầu thời Cận đại |
IV. KẾT THÚC THỜI TRUNG CỔ
- Bắt đầu Phục Hưng (Renaissance) – phục hồi giá trị con người, nghệ thuật và khoa học cổ đại.
- Xuất hiện những quốc gia hiện đại đầu tiên (Pháp, Anh, Tây Ban Nha…).
- Sự suy giảm của chế độ phong kiến và quyền lực Giáo hội.
- Tiến bộ trong kỹ thuật: in ấn, hàng hải, vũ khí…