Phật giáo Kim Cang Thừa (Vajrayāna) là một nhánh đặc biệt của Phật giáo Đại thừa, phát triển mạnh mẽ tại Tây Tạng, Mông Cổ, Bhutan, và một phần vùng núi của Nepal, Ấn Độ và Trung Quốc. Trong tiếng Việt, còn được gọi là Mật tông hoặc Phật giáo Mật chú.
🔶 1. Ý nghĩa tên gọi “Kim Cang Thừa”
- “Kim Cang” (Vajra): nghĩa là kim cương hoặc sấm sét – biểu tượng cho trí tuệ bất hoại và sức mạnh phá tan vô minh.
- “Thừa”: là “cỗ xe”, tức phương tiện đưa đến giác ngộ.
- => Kim Cang Thừa là “Cỗ xe kim cương”, chỉ con đường tu tập vừa nhanh chóng, vừa mạnh mẽ, nhưng đòi hỏi căn cơ và sự hướng dẫn nghiêm ngặt.
🔶 2. Vị trí trong Phật giáo
Kim Cang Thừa được xem là một giai đoạn phát triển tiếp theo của Đại thừa, nhưng mang đặc điểm bí truyền (mật chú) và biểu tượng hóa cao. Nhiều người chia hệ thống Phật giáo thành ba thừa:
| Cấp độ | Tên gọi | Nội dung chính |
|---|---|---|
| 1️⃣ | Tiểu thừa (Theravāda) | Giải thoát cá nhân (A-la-hán) |
| 2️⃣ | Đại thừa (Mahāyāna) | Cứu độ tất cả chúng sinh (Bồ Tát) |
| 3️⃣ | Kim Cang Thừa (Vajrayāna) | Thành Phật nhanh qua thực hành mật pháp |
🔶 3. Đặc điểm nổi bật
✅ Bí truyền & cần sự truyền thừa
- Người học phải được truyền pháp từ một vị thầy (Lama).
- Pháp tu không công khai phổ biến như các tông khác.
✅ Thực hành Mật chú, Mandala, Mudra
- Mật chú (mantra): âm thanh linh thiêng mang năng lực gia trì.
- Mandala: biểu tượng vũ trụ tu hành, dùng trong thiền định.
- Mudra: ấn tay mang nghĩa biểu trưng tâm linh.
✅ Thần linh và Phật – Bồ Tát biểu tượng
- Rất nhiều hình tượng mang tính biểu trưng tâm linh mạnh mẽ.
- Một số vị có hình tượng dữ tợn, không phải để gây sợ mà tượng trưng cho sức mạnh phá trừ vô minh.
✅ Hợp nhất trí tuệ và phương tiện
- Vajrayāna nhấn mạnh con đường kết hợp giữa trí tuệ (hiểu biết về Tánh Không) và phương tiện (biểu tượng, mật chú, thiền định) để đạt giác ngộ trong một đời.
🔶 4. Phật giáo Tây Tạng (Tibetan Buddhism)
Là biểu hiện lớn nhất của Kim Cang Thừa, với 4 truyền thống chính:
- Nyingma (Cổ Mật),
- Kagyu,
- Sakya,
- Gelug (dòng của Đức Đạt Lai Lạt Ma).
🔶 5. Một số vị Phật và Bồ Tát nổi bật trong Kim Cang Thừa
| Tên | Vai trò |
|---|---|
| Phật Kim Cang Trì (Vajradhara) | Phật nguyên thủy trong Mật tông |
| Quan Âm (Chenrezig) | Biểu tượng của lòng từ bi |
| Phật Đại Nhật (Vairocana) | Phật trung tâm trong Mạn đà la |
| Phật Kim Cang Tát Đỏa (Vajrasattva) | Thanh tịnh nghiệp chướng |
| Phật Bất Động Minh Vương (Acalanatha) | Hộ pháp tiêu trừ chướng ngại |
🔶 6. Vai trò của Lama và Đạt Lai Lạt Ma
- Lama là thầy tâm linh – người hướng dẫn và truyền pháp trong Kim Cang Thừa.
- Đạt Lai Lạt Ma là vị lãnh đạo tinh thần cao nhất của dòng Gelug tại Tây Tạng.